ج - در فرض سؤال اگر در سال أو استطاعت أو بوده ، وفعلا استطاعت ندارد حج بر أو واجب نيست ، ولى اگر فعلا استطاعت دارد واجب است عمره وحج تمتع را ثانيا بجا آورد ، وهم چنين اگر از سالهاى قبل مستطيع بوده بايد عمره وحج را بجاى آورد ، وبا عذر شرعي گرفتن نايب كافى است ، ودر مواردى كه جايز باشد نايب بگيرد حج ميقاتى كافى است . 132 س - آيا شخص لآل اگر مستطيع باشد واجب است براي انجام عمل حج به مكة برود يا نه ؟ ج - بلى واجب است ، ودر گفتن لبيك‌ها وقرائت نماز به اشاره اكتفا كند ، ودر صورتي كه بتواند ، زبان را نيز به حركت در آورد . 133 س - آيا براي ساكنين مكة مكرمه همه سأله حج واجب است يا نه ؟ ج - بر هر مستطيع خواه ساكن حرم باشد يا دور از حرم ، در تمام عمر ، بيش از يك مرتبه حجة الاسلام واجب نيست . بلى از جهات ديگر ممكن است در سالهاى ديگر حج بر بعضي واجب باشد . 134 س - طلبه‌اى كه قيمت كتابهاى أو از هزينه حج بيشتر است آيا واجب است كه كتابهايش را بفروشد ، يا قرض نمايد وبه حج برود ، در حالي كه برايش ممكن است كه بعدها تدريجا همان كتابها را تهيه نموده ، ويا قرض را أداء نمايد ؟